عيراق..... ئهو ئهردێ ب خوينێ دهێته ئاڤدان
سهرهراى وێ چهندێ كو كهڤنترين شارستانييهت وياسا ودهسهلاتێت جيهانێ ل عێراقێ بوينه وئهڤ وهلاته جههكێ پرى خێروبێره ژ لايێ جوگرافى وسامانێت سروشتى, وارێ پێغهمبهرا وئاينێت بهرهييێ يه
, بهلێ مخابن ههر ژپهيدابونا وێ حهتا نهو ئاشتى وتهناهى وئاڤهدانكرن لێ سهقامگيرنهبويه يان ژى زور ڤهنهكێشايه, بهلكو خوين رشتن وتالانكرن و كاڤلكرنێ كونترول ل سهر ئاخا ڤى وهلاتى كريه. ئهگهر ئهم ژ مللهتێت كهڤن ل عێراقێ دهست پێ بكهين (سومهرى, ئهكهدى, گوتى, بابلى, ئاشورى, كلدانى) دێ بينين ههر مللهتهكى ل سه ر كلوخێت مللهتێت ديتر دهستههلات وهرگرتييه وبهردهوام شهر و ناكوكى كارێت وان بون, ژ بهر ڤى ئهگهرى عيراق توشى مهترسى وهێرشێت دهرڤه بويه وهك: مللهتێ عيلامى ل ئيرانێ, مللهتێت سامى ل شامێ , حيسى ل توركيا, دهولهتێت فيرعهونا ل مسرێ. دئهنجامدا گهلهك جارا عێراق هاتييه داگيركرن و تالانكرن. ژوان داگيركرنا بابل پايتهختێ كلدانييا ژ لايێ فارسێت ئهخمينيڤه ل سالا 539ب-ز. ديسان سهردهمێت دهولهتێت مهقدونى وسلوقى وفورسى وساسانى عێراق بويه گورهپانا خويناوى. ل سالا 634ز لهشكهرێ ئيسلامى بهرهب عێراقێڤه هات و پشتى چهند شهرێت دژوار ( جسر، قادسيه، تكريت) عيراق هاته ئازادكرن, بهلێ زور ڤهنهكێشا ديسا خوينا هزارهها عێراقييا هاته رشتن,ب تايبهت پشتى كوشتنا ئيمام حوسێنێ كورێ ئيمام عهلى ل سالا (61ك) دگهل نوت و دو كهسا ژ بنهمالا وى سهردهستێ لهشكهرێ ئهمهوييا وههڤركييا مهزههبێ (سونى، شيعى) پهيدابو, و واليێت خوين رێژ دهركهفتن مينا حهجاجێ كورێ يوسف, ههروهكى.د.فليب متى دپهرتوكا خودا (تاريخ العرب)دبێژيت (ئهردێ عێراقێ بو ئهگهر حهجاجێ سهقفى كهسهكێ دل رهق بيت). ل سالا 132ك/750ز, دهولهتا عهباسى ل عێراقێ ل سهر كلوخێت ئهمهوييا هاته دامهزراندن, ب بورينا وهختى عهباسى لاوازبون, بوهيهى و سهلجوقى هاتنه د عێراقێدا و رابون حهتا ب لادان و كوشتنا خهليفا ل سالا 1258ز بهغدا ژ لايێ لهشكهرێ مهغوليڤه ب سهركردايهتييا هولاكوى هاته داگيركرن و خهليفه مستعصم هاته كوشتن و ب ئاسن وئاگرى رهفتار دگهل خهلكێ عێراقێ كر, ڤهكولهر باقر ياسين خودانێ پهرتوكا (تاريخ العنف الدموي في العراق) دهته خوياكرن كو لهشكهرێ مهغولى پتر ژ (800000)ههشت سهد هزار عێراقى كوشتينه, پاشێ هوزێت توركمان ودهولهتێت سهفهوى وعوسمانى و بريتانييا عيراق كره خالا شهر و پێكدادانان, بێ گوه بدهنه ئێش وئازارێت گهل و ئاخا عێراقێ. دامهزراندنا دهولهتا عێراق وهاتنا رژێما پاشايێ ل سالا 1921 , وشورهشا تهموزا 1958 كودهتايێت 1968,1963, برينێت عێراقێ دهرمان نهكرن بهلكو دهستههلات رابو بنبركرنا گهلێ خو, تايبهت سهردهمێ رژێما بهعسا خوين رێژ. دوماهى شهپولێت خويناوى پشتى كهفتنا رژێمێ ل سالا 2003ز عێراق ڤهگرت ’ئانكو پشتى ڤێ ديروكا درێژ و كاودان وئالوزييا ئهردێ عێراقێ ب خوينێ هاتييه ئاڤدان.
|