د ڤى چهرخيدا زانست د ههمى بوارادا گهلهك يا پيَشكهفتى، و هندهك بابهتيَت زانستى ييَت ههين گهلهك د گرنگن، وهكى بابهتىَ چيَبوونا گهردوونى، چونكى گهلهك پسياريَت ههين دهربارهى ڤى بابهتى خۆ ل سهرىَ مرۆڤى ددهن، وهكى: ئهڤ گهردوونه كهنگى و چهوا چيَبوويه؟ و ئهرىَ دىَ رۆژهكىَ ئهڤ گهردوونه ب دويماهيك ئيَت يان نه؟....هتد.
و بابهتىَ چيَبوونا گهردوونى گهلهك يىَ گرنگه ژ لايىَ زانستى و دينى و فهلسهفى ژى ڤه و پهيوهنديا ب ڤان لايا ههمى يا ڤهههى و ههر مرۆڤهكىَ رهوشهنبير پيَدڤى پيَزانينا يه ل دۆر ڤى بابهتى. ژ بۆ بهرسڤدانا پسياريَت بورى و گرنگى يا ڤى بابهتى زاناييَت تايبهتمهند د بوارىَ گهردوونى دا گهلهك پيَكۆل ييَت كرين و هندهك بيردۆزيَت زانستى ييَت هاتينه دانان ژ لايىَ هندهك زاناييَت تايبهتمهندڤه ل دۆر ڤى بابهتى.
بيردۆزا ژ ههمى يا ب هيَزتر ل دۆر چيَبوونا گهردوونى بيردۆزا پهقينا مهزنه (The Big Bang Theory ) چونكى يا هاتيه ئاڤاكرن ل سهر بنياتهكىَ زانستى، و دشيَت بهرسڤا ههمى پسياريَت گريَداى ب ڤى بابهتيڤه بدهت، و گهلهك يا بهلاڤهيه دناڤ وان لايهنا دا ئهويَت گرنگيىَ ددهنه ڤى بابهتى.
ئيَكهمين كهس ئهڤ بيردۆزه ئاشكهرا كرى و بناغهك بۆ داناى زانايىَ فهلهكى يىَ بهلجيكى (ئيَدوهرد لومنير) بى ل سالا (1927)ز، بهلىَ پشتى دهمهكىَ كورت ڤى زاناى دهست ژىَ بهردا.. پشتى هينگىَ ب دهمهكىَ كيَم هندهك زاناييَت دى ييَت فهلهكى و فيزيائى ئهڤ بيردۆزه ههلگرت و پىَ ئاخفتن و بوون پشتهڤانيَت وىَ و بهرهڤانى ژيَكر و پيَشئيَخست، ژ وانا زانايىَ فيزيائى يىَ ئهمريكى (جۆرج كامۆف). شرۆڤهكرنا وىَ ژ لايىَ زانستيڤه گهلهك ب ئالوزه و مرۆڤىَ نهتايبهتمهند د ڤى بواريدا تيَناگههيت، ژ بهر هندىَ دىَ بكورتى بيَژين و نيڤشكىَ وىَ ب تنىَ ب رهنگهكىَ كورت دياركهين.
نيڤشكىَ ڤىَ بيردوزىَ دبيَژيت: دهسپيَكا گهردوونى پهقينهكا مهزن يا رووى داى، ئانكو ئهڤ گهردوونه ههمى بهرى هينگىَ پارچهك بوو، و ئهڤ پهقينه نه پهقينهكا ئاسايى بوو وهكى وان ييَت ل سهر ئهردى رووى ددهن يان ل ههر جههكىَ دى ژ دونيايىَ، بهلكى ئهڤ پهقينا مهزن ل ههمى لاييَت دونيايىَ چيَبوو و د ئهنجامدا ههمى تشت ييَت بهرهف ژ دهرڤه چوين و ييَت ژ ئيَك و دوو دويركهفتين و ژ هينگىَ وهره گهردوون يىَ ژيَك دچيت و فرهه دبيت، و ئهڤ پهقينه بهرى (20) مليار سالا يا چيَبووى، و ئهڤ چهنده ياهاتيه زانين ب ريَكا تيشكىَ.
ژ ڤىَ چهندىَ دئيَته زانين كو هنديكه گهردوونه نهيىَ (ئهزهلى)يه و دهسپيَكهك يا بۆ ههى و ههر تشتهكىَ دهسپيَكهك بۆ ههبيت دويماهيك يا بۆ ههى و ههر تشتهكىَ دهسپيَك و دويماهيك بۆ ههبيت چيَكريه (مخلوق)ـه و دڤيَت وى چيَكهرهك (خالق)ـهك ههبيت.
و ل دويماهيىَ ههژيه گۆتنىَ يه بيَژين كو ئهڤ تشتىَ زانستىَ گۆتى دهربارهى چيَبوونا گهردوونى قورئانىَ بهرى (1400) سالا يىَ گۆتى دهما دبيَژيت (أَوَلَم يَرَ الذينَ كفَروا أَن السَّمواتِ والأرضَ كانَتا رَتقاً فَفَتَقنهُما....)الأنبياء (30)، ئانكو (ئهرىَ ما ئهويَت گاوربووين نهدديتن و هزرا خۆ ناكهن كو ب راستى ئهرد و ئهسمان پيَكڤهبوون، ڤيَجا مه ژيَكڤه كرن).
ژيَدهر:
1- نظرتنا المعاصرة الى الكون د. طالب ناهي الخفاجي.
2- شهادة الكون عبدالودود رشيد محمد.
3- الأنفجار الكبير أو مولد الكون تأليف: أميد شمشك /ترجمة: أورخان محمد علي. |